Verval wegens lichamelijke of geestelijke ongeschiktheid
Het verval van het recht tot sturen wegens lichamelijke of geestelijke ongeschiktheid is geen straf, maar een beveiligingsmaatregel. Artikel 42 van de Wegverkeerswet verplicht de rechter om die maatregel op te leggen naast de eigenlijke straf.
Dat onderscheid heeft twee gevolgen die uw dossier bepalen. De maatregel loopt door tijdens verzet of hoger beroep, waar een gewoon rijverbod geschorst wordt. En de duur hangt niet af van een aantal maanden, maar van het bewijs dat u niet langer ongeschikt bent.
Het goede nieuws: u kan al na zes maanden een herziening vragen. Voorheen was dat twee jaar.
Rijongeschikt verklaard, of vreest u dat? Laad uw dagvaarding of vonnis op via onze uploadmodule. Wij bekijken uw positie en de weg naar herstel. Gratis en vrijblijvend. Upload uw stukken · Boek een gratis speeddate
Wat de wet bepaalt
Artikel 42 van de Wegverkeerswet luidt:
"Verval van het recht tot sturen moet uitgesproken worden wanneer, naar aanleiding van een veroordeling of opschorting van straf of internering wegens overtreding van de politie over het wegverkeer of wegens een verkeersongeval te wijten aan het persoonlijk toedoen van de dader, de schuldige lichamelijk of geestelijk ongeschikt wordt bevonden tot het besturen van een motorvoertuig.
De uitspraak van dit verval is mogelijk in elke graad van veroordeling, ongeacht wie het rechtsmiddel heeft ingesteld.
De duur van het verval van het recht tot sturen is afhankelijk van het bewijs dat betrokkene niet meer ongeschikt is om een motorvoertuig te besturen."
Merk op dat de rechter dit moet uitspreken zodra hij u ongeschikt bevindt. Hij beschikt op dat punt niet over een keuze.
In de praktijk gaat het meestal over verslaving
Artikel 42 viseert elke vorm van lichamelijke of geestelijke ongeschiktheid. In de praktijk gaat het bijna altijd over een verslaving aan alcohol of drugs.
De norm staat in bijlage 6 bij het koninklijk besluit van 23 maart 1998 betreffende het rijbewijs. Die bijlage bevat de minimumnormen voor de lichamelijke en geestelijke geschiktheid, en somt de functionele stoornissen en aandoeningen op die tot uitsluiting leiden.
Om te beoordelen of u aan die normen voldoet, stelt de rechter meestal een deskundige aan. Dat gebeurt binnen de strafprocedure, waarin ook het openbaar ministerie zijn standpunt inneemt.
Bij alcohol of drugs voert die deskundige specifieke testen uit: een bloed-, urine- of haaranalyse. Daarmee kan chronisch gebruik aangetoond worden. U kan dat onderzoek zien als een proef van onthouding, controleerbaar in de tijd.
Daarbij gaat de deskundige twee zaken na:
- Gebruikt u regelmatig drugs die uw rijgeschiktheid nadelig beïnvloeden, of in zulke hoeveelheden dat uw rijgedrag ongunstig beïnvloed wordt? Dan bent u niet rijgeschikt.
- Kan u zich onthouden van alcohol wanneer u een motorvoertuig bestuurt?
Zonder onderzoek toch ongeschikt verklaard?
Deze vraag komt vaker voor dan u zou denken, bijvoorbeeld wanneer iemand niet verschijnt of niet meewerkt.
Het Hof van Cassatie oordeelde in een arrest van 9 mei 2017 dat de rechtbank enkel moet vaststellen dat er bijvoorbeeld een alcoholverslaving is, waardoor u niet aan de normen voldoet. Die vaststelling hoeft niet op een deskundigenverslag te steunen, want de wet schrijft dat niet voor.
De rechtbank kan dus op andere gronden besluiten. Denk aan uw strafregister, wanneer daar meerdere veroordelingen voor alcoholintoxicatie of dronkenschap in staan. Let wel: volgens het Hof volstaat dat op zich niet, er moet meer zijn.
Ook uw houding weegt mee. Verschijnt u dronken op de zitting, daagt u niet op of werkt u niet mee aan het onderzoek? Dan kan de rechtbank daaruit rechtsgeldig een verslaving afleiden.
Niet meewerken is dus geen strategie. Het werkt in uw nadeel.
De waarschuwing: artikel 42 loopt door tijdens uw beroep
Dit is het punt dat het meeste verrast, en het kan u maanden rijbewijs kosten.
Bij een gewoon rijverbod schorst de wet de uitvoering tijdens de beroepstermijn en tijdens de procedure. U rijdt dus door zolang uw verzet of hoger beroep loopt.
Bij artikel 42 geldt dat niet. Omdat het een beveiligingsmaatregel is en geen straf, blijft de maatregel gewoon doorlopen. Pas na een ontvankelijk verklaard verzet of een andersluidende beslissing komt er een einde aan.
Weeg dat dus af voor u een rechtsmiddel instelt. Lees daarover ons artikel over verstek en verzet en over hoger beroep.
Wanneer gaat het verval in?
Dat hangt af van uw aanwezigheid op de zitting.
- Was u aanwezig of vertegenwoordigde uw advocaat u? Dan gaat het verval in vanaf de uitspraak van de politierechtbank.
- Was u niet aanwezig en niet vertegenwoordigd? Dan gaat het pas in vanaf de betekening van de beslissing door een gerechtsdeurwaarder.
Voor het neerleggen van uw rijbewijs en het later afhalen van uw oorspronkelijke rijbewijs wendt u zich tot de griffie. Bekijk alle politierechtbanken met adres en griffie.
Hoelang duurt het, en hoe komt u eruit?
De wet koppelt de duur niet aan een termijn maar aan een bewijs: het bewijs dat u niet langer ongeschikt bent.
Dat betekent in de praktijk:
- Minimaal zes maanden. Daarna kan u een herziening van de beslissing vragen. Voorheen kon dat pas na twee jaar.
- Bij afwijzing wacht u opnieuw zes maanden, te rekenen vanaf de datum van die afwijzing.
- Voorgoed, wanneer u nooit kan aantonen dat u niet langer ongeschikt bent, of wanneer u nooit zo'n verzoek indient.
Dat laatste is belangrijk. Een verval op grond van artikel 42 verdwijnt niet van zichzelf. Iemand moet het herstel vragen en onderbouwen.
Lees daarover ook ons artikel over een levenslang rijverbod om medische redenen.
Wat u kan voorbereiden
Wilt u die herziening vragen, dan bouwt u het dossier vóór u het indient. Vier stukken wegen door:
- medische attesten die uw huidige toestand aantonen;
- bewijs van een periode van onthouding, bijvoorbeeld via bloed-, urine- of haaranalyse;
- bewijs van gevolgde begeleiding of behandeling;
- een verslag van uw behandelend arts of van een onafhankelijke deskundige.
Onthoud dat een verval op grond van artikel 42 iets anders is dan een klassiek rijverbod na dronkenschap of overdreven snelheid. De juridische aard verschilt, en dus ook de weg terug.
Veelgestelde vragen
Is artikel 42 een straf?
Neen. Het is een beveiligingsmaatregel, en de rechter moet die opleggen zodra hij u ongeschikt bevindt.
Loopt de maatregel door tijdens mijn hoger beroep?
Ja. Anders dan bij een gewoon rijverbod schorst een rechtsmiddel de uitwerking niet.
Hoelang duurt het verval?
Dat hangt niet af van een termijn maar van het bewijs dat u niet langer ongeschikt bent. U kan al na zes maanden een herziening vragen.
Wat als mijn verzoek afgewezen wordt?
Dan kan u zes maanden later een nieuw verzoek indienen.
Kan de rechter mij ongeschikt verklaren zonder onderzoek?
Ja. Het Hof van Cassatie oordeelde op 9 mei 2017 dat een deskundigenverslag niet vereist is.
Helpt het om niet mee te werken aan het onderzoek?
Neen, integendeel. De rechtbank kan uit uw houding een verslaving afleiden.
Waarop steunt de beoordeling?
Op bijlage 6 bij het koninklijk besluit van 23 maart 1998 betreffende het rijbewijs.
Wanneer gaat het verval in?
Vanaf de uitspraak wanneer u aanwezig of vertegenwoordigd was. Anders vanaf de betekening door een gerechtsdeurwaarder.
Zorgeloos naar de politierechtbank
Een verval op grond van artikel 42 heeft geen einddatum. Het duurt tot u aantoont dat u opnieuw rijgeschikt bent, en dat bewijs komt er niet van zichzelf.
Daarbij loopt de maatregel door tijdens uw beroep. Dat maakt de voorbereiding op de zitting zelf des te belangrijker.
Onze advocaten pleiten sinds 1974 voor de Belgische politierechtbanken. Wij bouwen het dossier op waarmee u die herziening kan vragen.
Laad hier uw stukken op — gratis, vrijblijvend, antwoord binnen 24 uur. Of bel ons op 03 776 94 98.
Heeft u een rechtsbijstandsverzekering? Dan kost onze tussenkomst u in veel gevallen niets. U kiest daarbij altijd zelf uw advocaat.
Anderen lazen ook: