Bromfiets, speed pedelec of step: wat verplicht is per categorie
Uw categorie bepaalt alles. En die categorie staat niet op uw factuur, maar in artikel 2 van de wegcode.
Dat verklaart ook waarom er over dit onderwerp zoveel onjuiste informatie circuleert. Vier teksten regelen namelijk vier verplichtingen, elk met een eigen criterium:
- de wegcode (KB van 1 december 1975): uw categorie, en of u een helm moet dragen;
- de WAM-wet van 21 november 1989: of u verzekerd moet zijn — op basis van snelheid en gewicht;
- het KB van 20 juli 2001: of u moet inschrijven en een nummerplaat moet dragen;
- het KB van 23 maart 1998: welk rijbewijs u nodig heeft.
Wie die vier door elkaar haalt, komt tot besluiten die nergens in de wet staan. Begin dus bij de wegcode.
| Categorie in de wegcode | Snelheid | Vermogen |
|---|
| Rijwiel (art. 2.15.1) | Een elektrische hulpmotor die stopt bij 25 km/u wijzigt de classificatie niet | Hulpmotor max. 0,25 kW |
| Gemotoriseerd rijwiel (art. 2.15.3) | Trapondersteuning onderbroken bij max. 25 km/u | Max. 1 kW |
| Gemotoriseerd voortbewegingstoestel (art. 2.15.2, 2°) — onder meer de gemotoriseerde autoped | Door de constructie max. 25 km/u | — |
| Bromfiets klasse A (art. 2.17, 1°) | Door de constructie max. 25 km/u | Max. 50 cm³ en 4 kW, of elektrisch max. 4 kW |
| Bromfiets klasse B (art. 2.17, 2°) | Door de constructie max. 45 km/u | Max. 50 cm³ en 4 kW, of elektrisch max. 4 kW |
| Speed pedelec (art. 2.17, 3°) | Trapondersteuning onderbroken bij max. 45 km/u | Max. 50 cm³ en 4 kW, of elektrisch max. 4 kW |
Twee zaken vallen daaraan op.
De speed pedelec is juridisch een bromfiets. Hij staat in artikel 2.17, punt 3, in hetzelfde artikel als de klassen A en B. Dat hij pedalen heeft en op een fiets lijkt, verandert dat niet.
Het verschil met een gemotoriseerd rijwiel is enkel de afslagsnelheid. Stopt de trapondersteuning bij 25 km per uur, dan is het een gemotoriseerd rijwiel. Stopt ze bij 45, dan is het een bromfiets. Dezelfde fiets, twee volledig verschillende regimes.
De verzekeringsplicht
Voor de verzekering kijkt de wet niet naar uw categorie, maar naar snelheid en gewicht. Dat is de kern van dit artikel.
Begin bij de definitie. Artikel 1 van de WAM-wet omschrijft motorrijtuigen als "rij- of voertuigen, bestemd om zich over de grond te bewegen en die door een mechanische kracht kunnen worden gedreven, zonder aan spoorstaven te zijn gebonden".
Let op wat daar niet staat: geen snelheidsgrens, geen vermogensgrens, geen categorie. Elk voertuig met een motor dat zich over de grond beweegt, valt in beginsel onder die definitie. Ook een elektrische step.
Hier gaat het bijna altijd fout. De wegcode zegt wel dat gemotoriseerde voortbewegingstoestellen niet met motorvoertuigen worden gelijkgesteld, maar voegt daaraan toe: "voor de toepassing van dit besluit". Die bepaling geldt dus voor de wegcode en zegt niets over de WAM-wet. Uw step is voor de verkeersregels geen motorvoertuig, en voor de verzekeringswet mogelijk wel.
Wat de verzekeringsplicht wél begrenst, is artikel 2bis van de WAM-wet, ingevoerd door de wet van 17 maart 2024. Dat artikel stelt drie categorieën vrij van de verzekeringsplicht:
- motorrijtuigen met een door de constructie bepaalde maximumsnelheid van niet meer dan 6 km/u en een maximale massa van niet meer dan 100 kg;
- motorrijtuigen met een maximumsnelheid van meer dan 6 maar niet meer dan 25 km/u en een maximale massa van niet meer dan 25 kg;
- gemotoriseerde rolstoelen die uitsluitend bestemd zijn voor gebruik door personen met een lichamelijke handicap.
Datzelfde artikel voegt twee dingen toe die u niet mag overslaan. De massa wordt geschat met inbegrip van de accu. En onderworpen blijven de motorrijtuigen "die eveneens voor andere doeleinden bestemd zijn dan het zich enkel verplaatsen".
Reken dat door en het beeld is helder.
- Speed pedelec en bromfiets klasse B: verzekeren. Vijfenveertig kilometer per uur ligt boven elke drempel van artikel 2bis. Er bestaat geen vrijstelling.
- Bromfiets klasse A: verzekeren. De snelheid blijft onder 25 km per uur, maar die vrijstelling vereist ook een massa van niet meer dan 25 kg met accu. Geen enkele bromfiets weegt zo weinig.
- Elektrische step, gemotoriseerd rijwiel en elektrische fiets tot 25 km per uur: het gewicht beslist. Blijft u onder 25 kg met accu, dan bent u vrijgesteld. Weegt uw toestel meer, dan geldt de verzekeringsplicht. Bij een zware bakfiets of een grote accu is dat geen theoretische vraag.
En let op wie de verplichting draagt: artikel 2, § 1 van de WAM-wet legt ze bij de eigenaar. Rijdt uw zoon met uw bromfiets, dan blijft u aanspreekbaar.
Twijfelt u of uw voertuig verzekerd moest zijn? Laad uw proces-verbaal of dagvaarding op via onze uploadmodule. Stuur ons de technische gegevens van uw voertuig mee — snelheid, vermogen, gewicht met accu — dan zeggen wij u onder welk regime u valt. Gratis en vrijblijvend. Upload uw dagvaarding · Boek een gratis speeddate
Inschrijving en nummerplaat
De nummerplaat volgt een derde criterium, en dat staat in het koninklijk besluit van 20 juli 2001 betreffende de inschrijving van voertuigen.
De hoofdregel in artikel 2, § 1 is kort: "Een voertuig mag slechts in het verkeer worden gebracht als het ingeschreven is en de nummerplaat draagt die bij de inschrijving werd toegekend."
De vraag is dan wat dat besluit onder "voertuig" verstaat. Artikel 1 verwijst daarvoor naar de technische reglementering en naar de Europese verordening nr. 168/2013 over twee- of driewielige voertuigen en vierwielers, de zogenaamde L-categorieën. Bromfietsen en speed pedelecs vallen daaronder, een elektrische step niet.
Daarnaast bevat artikel 2, § 2 een lijst vrijstellingen, met sinds 2015 uitdrukkelijk één relevante categorie: gemotoriseerde rijwielen. Dat geeft het volgende beeld:
- Bromfiets klasse A en B, speed pedelec en lichte vierwieler: inschrijven en een plaat dragen. Ze staan niet in de vrijstellingslijst.
- Gemotoriseerd rijwiel: geen plaat. Uitdrukkelijk vrijgesteld.
- Elektrische step en ander gemotoriseerd voortbewegingstoestel: geen plaat, omdat ze geen voertuig zijn in de zin van dat besluit.
Die inschrijving verloopt federaal, via de DIV. Wij vonden geen officiële bron die voor bromfietsen een aparte gewestelijke plaatverplichting invoert, en schrijven er dus ook geen.
Rijden zonder de vereiste inschrijving is een apart misdrijf, los van de verzekering — zie niet-ingeschreven voertuig of verkeerde nummerplaat.
Helm en rijbewijs
De helmplicht staat in artikel 36 van de wegcode, en die tekst is preciezer dan de meeste samenvattingen.
Volgens dat artikel moeten de bestuurders en passagiers van bromfietsen zonder passagiersruimte een valhelm dragen, net als die van drie- en vierwielers met motor en die van gemotoriseerde voortbewegingstoestellen "met een door constructie bepaalde maximumsnelheid van meer dan 20 km per uur".
Daarna volgt de nuance die u moet kennen. De bestuurders en passagiers van speed pedelecs en van gemotoriseerde voortbewegingstoestellen boven 20 km per uur "hebben de keuze tussen een bromfietshelm of een fietshelm". Kiest u die fietshelm, dan moet hij volgens datzelfde artikel bescherming bieden aan de slapen en het achterhoofd. Een gewone fietshelm is dus niet automatisch voldoende.
Een gemotoriseerd rijwiel en een gewone fiets komen in artikel 36 niet voor, en een voortbewegingstoestel tot 20 km per uur evenmin. Daar is dus geen helmplicht. Verstandig blijft een helm wel.
Voor het rijbewijs moet u in het koninklijk besluit van 23 maart 1998 zijn. Artikel 2 omschrijft categorie AM als: bromfietsen met een maximumsnelheid van meer dan 25 km per uur, lichte vierwielers, en speedpedelecs.
- Bromfiets klasse B en speed pedelec: rijbewijs AM. De minimumleeftijd is volgens artikel 18 16 jaar, en aan het theoretisch examen mag u volgens artikel 32 vanaf drie maanden voor uw zestiende deelnemen.
- Bromfiets klasse A: geen rijbewijs vereist. Artikel 4 stelt de bestuurders van bromfietsen tot 25 km per uur uitdrukkelijk vrij van de verplichting houder te zijn van een rijbewijs.
- Wie geboren is vóór 15 februari 1961 is volgens datzelfde artikel 4 vrijgesteld voor de voertuigen van categorie AM.
Rijdt u toch zonder het vereiste rijbewijs, dan is dat een straf van niveau 2 op grond van artikel 30, § 1 van de Wegverkeerswet. De wettekst bepaalt de geldboete op 1.600 tot 16.000 euro, wat na de vermenigvuldiging met 1,25 neerkomt op 2.000 tot 20.000 euro. Bij herhaling binnen drie jaar wordt die verdubbeld. Reken mee met onze boetecalculator, en zie hoe zo'n dossier loopt in de zaak van de bromfietser zonder de juiste papieren te Maaseik.
Een ongeval zonder verzekering
Zonder verzekering krijgt u geen enkel voordeel, alleen drie rekeningen. Zo is de WAM-wet opzettelijk gebouwd.
- Het slachtoffer wordt hoe dan ook vergoed. Artikel 16 van de WAM-wet bepaalt dat geen enkele uit de wet of uit de verzekeringsovereenkomst voortvloeiende nietigheid, verweer, vrijstelling of verval door een verzekeraar aan een benadeelde kan worden tegengeworpen. Was u niet verzekerd, dan neemt het Fonds die rol over op grond van artikel 19bis-11, § 1, 8°, dat uitdrukkelijk het geval regelt waarin geen enkele verzekeringsonderneming tot vergoeding verplicht is "omdat de verzekeringsplicht niet nageleefd werd".
- U wordt strafrechtelijk vervolgd. Artikel 22, § 1 van de WAM-wet straft de eigenaar of houder die het motorrijtuig zonder dekking in het verkeer brengt of toelaat dat het in het verkeer wordt gebracht, alsook de bestuurder, met een gevangenisstraf van acht dagen tot zes maanden en met een geldboete, of met een van die straffen alleen. Daar zit één belangrijke nuance in: de houder en de bestuurder zijn volgens het tweede lid alleen strafbaar als zij weten dat de aansprakelijkheid niet gedekt is. Op de eigenaar rust die kennisvoorwaarde niet.
- De rechter kan uw rijbewijs en uw voertuig afnemen. Artikel 24 laat de rechtbanken toe om bovendien het verval van het recht tot besturen uit te spreken, voorgoed of voor ten minste acht dagen en ten hoogste vijf jaar, en om de verbeurdverklaring van het voertuig te bevelen — zelfs wanneer de eigenaar onbekend blijft.
Eén gevolg wordt zelden vermeld. Artikel 38, § 6 van de Wegverkeerswet verplicht de rechter tot een rijverbod van ten minste drie maanden, met herstel van het recht tot sturen afhankelijk van vier examens en onderzoeken, wanneer u binnen drie jaar na een eerdere veroordeling opnieuw onder meer artikel 22 van de WAM-wet overtreedt. Rijden zonder verzekering telt dus mee voor de herhalingsregeling. Op welke voertuigen een rijverbod slaat, leest u in op welke voertuigen slaat uw rijverbod.
Het Waarborgfonds keert zich tegen u
Het Fonds betaalt het slachtoffer en komt daarna bij u aankloppen. Dat staat in artikel 19bis-14, § 1 van de WAM-wet, in één zin:
In de gevallen bepaald in artikel 19bis-11, § 1, treedt het Fonds, in zoverre het de schade heeft vergoed, in de rechten van de benadeelde tegen de aansprakelijke personen en eventueel tegen hun verzekeraars.
Elk woord daarin doet werk.
Het Fonds treedt in de rechten van de benadeelde. Het krijgt dus geen eigen, beperkte vordering, maar dezelfde vordering die het slachtoffer tegen u had. Alles wat het slachtoffer van u kon eisen, kan het Fonds nu van u eisen.
"In zoverre het de schade heeft vergoed." Uw schuld is dus zo groot als wat het Fonds uitbetaalde. Bij lichamelijke schade met blijvende gevolgen loopt dat op tot bedragen die in geen enkele gezinsbegroting passen.
En de WAM-wet voorziet bij die indeplaatsstelling geen plafond. Nergens in artikel 19bis-14 staat een maximumbedrag, een franchise of een begrenzing. Zet dat naast de gewone situatie en het verschil is groot: bent u wél verzekerd en heeft uw verzekeraar een verhaalsrecht, dan is dat verhaal begrensd — lees wanneer uw verzekeraar tot 30.986 euro kan terugvorderen. Zonder verzekering bestaat die begrenzing niet.
En artikel 19bis-11, § 2 bepaalt dat de tussenkomst van het Fonds niet afhankelijk mag worden gesteld van de voorwaarde dat het slachtoffer aantoont dat de aansprakelijke niet kan of niet wil betalen. Het Fonds hoeft dus niet eerst bij u te proberen. Het betaalt, en komt daarna.
Kijk daarom vandaag na of uw voertuig onder de vrijstelling van artikel 2bis valt, en bewaar de technische fiche met het gewicht inclusief accu. In een discussie over de verzekeringsplicht is dat uw belangrijkste stuk.
Veelgestelde vragen
Moet een speed pedelec verzekerd zijn?
Ja. Een speed pedelec is volgens artikel 2.17 van de wegcode een bromfiets, en met een afslagsnelheid van 45 km per uur valt hij boven elke vrijstellingsdrempel van artikel 2bis van de WAM-wet. Hij moet ook ingeschreven zijn en een nummerplaat dragen, en u heeft een rijbewijs AM nodig.
Moet mijn elektrische step verzekerd zijn?
Dat hangt af van snelheid én gewicht. Artikel 2bis van de WAM-wet stelt motorrijtuigen vrij die niet sneller gaan dan 25 km per uur en niet meer wegen dan 25 kg, waarbij de accu meetelt. Weegt uw step meer dan 25 kg met accu, dan geldt de verzekeringsplicht. De wegcode bepaalt dat voortbewegingstoestellen niet met motorvoertuigen worden gelijkgesteld, maar dat geldt enkel voor de wegcode zelf.
Heb ik een rijbewijs nodig voor een bromfiets klasse A?
Nee. Artikel 4 van het koninklijk besluit van 23 maart 1998 stelt de bestuurders van bromfietsen met een maximumsnelheid van ten hoogste 25 km per uur vrij van de verplichting een rijbewijs te hebben. Voor een bromfiets klasse B en voor een speed pedelec heeft u wel een rijbewijs AM nodig, vanaf 16 jaar.
Mag ik op een speed pedelec een gewone fietshelm dragen?
Volgens artikel 36 van de wegcode heeft u de keuze tussen een bromfietshelm en een fietshelm. Die fietshelm moet wel bescherming bieden aan de slapen en het achterhoofd, wat niet bij elke fietshelm het geval is.
Kan het Fonds alles van mij terugvorderen?
Het Fonds treedt op grond van artikel 19bis-14, § 1 in de rechten van de benadeelde tegen de aansprakelijke personen, in zoverre het de schade heeft vergoed. De WAM-wet voorziet daarbij geen plafond. Krijgt u een brief van het Fonds, laat die dan nakijken vóór u iets erkent of afbetaalt.
Zorgeloos naar de politierechtbank
Een dossier over een bromfiets, een speed pedelec of een step valt bijna altijd uiteen in technische vragen: hoe snel gaat het toestel volgens de constructie, wat weegt het met accu, en in welke categorie valt het. Die vragen beslissen of er een misdrijf is.
Wij zoeken dat uit vóór de zitting, met de technische fiche van uw voertuig naast de wettekst. Onze advocaten pleiten sinds 1974 voor de Belgische politierechtbanken.
Laad hier uw dagvaarding op — gratis, vrijblijvend, antwoord binnen 24 uur. Of bel ons op 03 776 94 98.
Heeft u een rechtsbijstandsverzekering? Dan kost onze tussenkomst u in veel gevallen niets. U kiest daarbij altijd zelf uw advocaat.
Anderen lazen ook: