Rechtsbijstand als voetganger of fietser: waar ze zit
Rechtsbijstand is geen product, het is een waarborg. Dat verschil verklaart waarom zoveel mensen denken dat ze geen rechtsbijstand hebben terwijl ze er wel een hebben.
De wet definieert die waarborg niet op basis van uw voertuig, maar op basis van wat de verzekeraar belooft. Artikel 154 van de wet van 4 april 2014 betreffende de verzekeringen omschrijft rechtsbijstand als de overeenkomst waarbij de verzekeraar zich verbindt diensten te verrichten en kosten op zich te nemen, "ten einde de verzekerde in staat te stellen zijn rechten te doen gelden, als eiser of als verweerder", in een gerechtelijke, administratieve of andere procedure.
Nergens in die omschrijving staat het woord auto, en nergens staat dat u achter een stuur moet zitten. De juiste vraag is dus niet of u een rechtsbijstandsverzekering heeft, maar in welke van uw polissen die waarborg zit en hoe ruim hij geschreven is.
Één afbakening moet u meteen kennen. Artikel 154 sluit uitdrukkelijk uit dat de verdediging door uw aansprakelijkheidsverzekeraar onder de artikelen 155 tot 157 valt. Verdedigt uw BA-verzekeraar u omdat hij zelf moet betalen, dan is dat geen rechtsbijstand en gelden de rechten uit dit artikel niet. Daarom voegt een aparte rechtsbijstandswaarborg wel iets toe.
Autopolis, familiale of aparte polis
Rechtsbijstand kan op drie plaatsen zitten, en dat is praktijk, geen wet. Wat volgt is dus wat u gaat zoeken, niet wat de wet u garandeert.
- In uw autopolis, als bijkomende waarborg naast de verplichte burgerlijke aansprakelijkheid. Veel van die waarborgen zijn rond het voertuig geschreven, maar niet altijd tot het voertuig beperkt.
- In uw familiale verzekering, de polis burgerlijke aansprakelijkheid privéleven. Daaraan is vaak een rechtsbijstandsluik gekoppeld dat wél op uw privéleven ziet, en dus op uw verplaatsingen te voet en per fiets.
- In een aparte polis rechtsbijstand. Dat is de ruimste vorm, en sinds enkele jaren bestaat er een variant met een belastingvermindering.
Over die laatste kan u wél harde uitspraken doen, want daar heeft de wetgever ingegrepen. De wet van 22 april 2019 tot het toegankelijker maken van de rechtsbijstandsverzekering bepaalt de minimale voorwaarden waaraan een polis cumulatief moet voldoen om voor die belastingvermindering in aanmerking te komen. Dat zijn dus geen verkoopsargumenten maar wettelijke minima:
- De dekking geldt voor privéleven én beroepsleven (artikel 5), voor geschillen voor een Belgisch rechtscollege en, met een aantal uitzonderingen, ook voor Nederland, Duitsland, Luxemburg en Frankrijk.
- De waarborg dekt ten minste uw vordering tot schadevergoeding op grond van contractuele of buitencontractuele aansprakelijkheid, en uw strafrechtelijke verdediging (artikel 7, § 1). Voor misdaden en gecorrectionaliseerde misdaden mag de dekking beperkt worden tot het geval waarin u definitief wordt vrijgesproken, buiten vervolging wordt gesteld of de zaak verjaart.
- De maximumwaarborg bedraagt ten minste 13.000 euro per geschil in burgerlijke zaken en ten minste 13.500 euro in strafzaken (artikel 8, § 3).
- De franchise mag maximaal 250 euro per schadegeval bedragen, en ze geldt niet wanneer u aanvaardt het geschil te proberen op te lossen via bemiddeling of verzoening (artikel 8, § 6).
- Voor geschillen buiten de opgesomde materies mag er geen enkele wachttijd zijn (artikel 6, § 2). Een aanrijding als voetganger of fietser staat niet in die opsomming.
- De minimumvoorwaarden gaan voor op uw contract. Artikel 10 bepaalt dat, wanneer uw overeenkomst uitdrukkelijk zegt dat die minimale voorwaarden van toepassing zijn, ze gelden "zelfs indien de verzekeringsovereenkomst deze voorwaarden niet naleeft of ermee strijdig is".
Één beperking staat de wet wel toe: artikel 6, § 1 laat toe dat de dekking beperkt wordt wanneer de inzet van het in geld waardeerbare geschil niet hoger is dan 1.000 euro. Bij lichamelijke schade komt u daar zelden aan toe.
Hoe u nagaat of u gedekt bent
Drie documenten geven het antwoord, en u heeft ze alle drie nodig.
- Uw bijzondere voorwaarden. Daar staat welke waarborgen u werkelijk gekocht heeft. Zoek op "rechtsbijstand", "verhaal" of "juridische bijstand".
- Uw algemene voorwaarden. Daar staat wie "verzekerde" is, wat "privéleven" betekent, welke plafonds gelden en wat is uitgesloten.
- Uw infofiche. De snelste ingang, maar nooit beslissend tegenover de voorwaarden.
Gaat het om een fiscaal aftrekbare polis, zoek dan één clausule. Artikel 9 van de wet van 22 april 2019 verplicht de polis om te vermelden dat de minimale voorwaarden van die wet van toepassing zijn. Vindt u die bepaling, dan geldt het hele pakket hierboven voor u.
Heeft u die stukken niet, dan geeft artikel 78 van de wet van 4 april 2014 u een middel: iedere begunstigde die onder bezwarende titel recht heeft op de dekking, kan van de verzekeringnemer of, zo nodig, van de verzekeraar mededeling krijgen van de voorwaarden van de dekking. U bent dus niet afhankelijk van de goede wil van een makelaar.
Aangereden als voetganger of fietser en niet zeker of u gedekt bent? Laad uw dossier op via onze uploadmodule. Stuur ons uw polisvoorwaarden mee, dan zeggen wij u wat er gedekt is. Gratis en vrijblijvend. Upload uw dagvaarding · Boek een gratis speeddate
U kiest zelf uw advocaat
U kiest zelf uw advocaat. Uw verzekeraar mag die keuze niet beperken. Dit is het enige deel van dit artikel dat volledig op wet rust, en het is de belangrijkste boodschap ervan.
Artikel 156 van de wet van 4 april 2014 is dwingend geformuleerd. In elke verzekeringsovereenkomst inzake rechtsbijstand moet uitdrukkelijk ten minste worden bepaald dat:
1° wanneer moet worden overgegaan tot een gerechtelijke, administratieve of arbitrageprocedure, de verzekerde vrij een advocaat of iedere andere persoon kan kiezen die, krachtens de op de procedure toepasselijke wet, de vereiste kwalificaties heeft om zijn belangen te verdedigen, te vertegenwoordigen of te behartigen, en dat, in het geval van arbitrage, bemiddeling of een andere erkende buitengerechtelijke vorm van geschillenbeslechting, de verzekerde vrij een persoon kan kiezen die de vereiste kwalificaties heeft en die daartoe is aangewezen;
2° telkens er zich een belangenconflict met zijn verzekeraar voordoet, de verzekerde vrij is in de keuze van een advocaat of zo hij er de voorkeur aan geeft, iedere andere persoon die de vereiste kwalificaties heeft.
Twee dingen vallen daaraan op.
Het recht ontstaat op twee momenten. Zodra er moet worden overgegaan tot een gerechtelijke, administratieve of arbitrageprocedure. En, volledig los daarvan, telkens er een belangenconflict met uw verzekeraar bestaat — daarvoor is geen procedure nodig.
De vrije keuze geldt ook buiten de rechtbank. Sinds de wetswijziging van 9 april 2017 vermeldt artikel 156 uitdrukkelijk arbitrage, bemiddeling en andere erkende buitengerechtelijke vormen van geschillenbeslechting. Stuurt uw verzekeraar u naar bemiddeling, dan kiest u ook daar zelf wie u bijstaat.
En als u het met uw verzekeraar oneens bent over de aanpak, geeft artikel 157 u het recht om een advocaat van uw keuze te raadplegen. Bevestigt die advocaat uw standpunt, dan is de verzekeraar gehouden zijn dekking te verlenen, "ongeacht de afloop van de procedure". Hoe dat concreet loopt, leest u in rechtsbijstandsverzekering: uw advocaat op kosten van de verzekeraar.
Hier zit ook de reden waarom uw polis meer dekt dan u denkt. De wet van 22 april 2019 laat een fiscaal aftrekbare polis wel toe om geschillen uit te sluiten waarbij de verzekerde optreedt als "eigenaar, huurder, bestuurder of houder van een boot, een luchtvaartuig of een motorrijtuig in de zin van artikel 1 van de wet van 21 november 1989".
Lees die opsomming nauwkeurig. Als voetganger bent u niets van dat alles. Op een gewone fiets evenmin. De uitsluiting die de wet toestaat, reikt in dat geval niet tot u — en dus blijft de minimumdekking van artikel 7, § 1 overeind: uw vordering tot schadevergoeding en uw strafrechtelijke verdediging.
Dat is geen detail. Wie te voet of per fiets wordt aangereden, wordt vaak ook zelf vervolgd — voor het niet naleven van een voorrangsregel, of zelfs voor vluchtmisdrijf. Dat een voetganger vluchtmisdrijf kan plegen, is geen theorie: zie wie vluchtmisdrijf kan plegen.
Uw gezinsleden
Uw dekking stopt zelden bij u alleen. Wie meeverzekerd is, staat in de definitie van "verzekerde" in uw algemene voorwaarden, en die verschilt per polis.
Voor de fiscaal aftrekbare polis heeft de wetgever het wel vastgelegd. Artikel 4 van de wet van 22 april 2019 beschouwt als verzekerden de verzekeringnemer die in België zijn gewone verblijfplaats heeft en zijn samenwonende echtgenoot of partner, en daarnaast alle bij hem inwonende en gedomicilieerde personen, met uitzondering van huispersoneel. Datzelfde artikel voegt toe dat de waarborg blijft gelden wanneer die personen tijdelijk elders verblijven — uw studerende dochter op kot valt daar dus in principe onder.
Twee begrippen doen het werk in die tekst: inwonend én gedomicilieerd. Wie bij u woont maar elders gedomicilieerd is, of omgekeerd, valt buiten die wettelijke minimumdefinitie. Kijk dat na voordat u aanneemt dat uw gezin gedekt is.
Wat uitgesloten blijft
Ook een ruime polis heeft grenzen, en die grenzen komen uit twee bronnen.
Wat de wet uitsluit of laat uitsluiten:
- Uw boete is nooit verzekerbaar. Artikel 155 van de wet van 4 april 2014 bepaalt dat geen enkele geldboete of minnelijke schikking in strafzaken het voorwerp kan zijn van een verzekeringsovereenkomst, en de uitzondering die dat artikel maakt, sluit het wegverkeer uitdrukkelijk uit. Uw advocaat kan gedekt zijn, uw boete niet. Reken die na met onze boetecalculator.
- Geschillen rond een motorrijtuig, boot of luchtvaartuig mogen bij een fiscaal aftrekbare polis worden uitgesloten wanneer u optreedt als eigenaar, huurder, bestuurder of houder daarvan (artikel 7, § 2, 1°).
- Opzet en zware fout in een reeks specifieke gevallen mogen worden uitgesloten. Datzelfde artikel 7, § 2 noemt onder meer agressie, vechtpartijen, diefstal en valsheid in geschrifte — en ook "dronkenschap of gelijkaardige toestand voortvloeiend uit het gebruik van drugs, medicijnen of hallucinogene stoffen".
Dat laatste is belangrijk voor fietsers: rijdt u met te veel op de fiets, dan is dat een verkeersmisdrijf én een scenario waarin uw rechtsbijstand mag wegvallen. Zie de zaak van de fietser die te diep in het glas had gekeken.
Wat polissen daarnaast doorgaans uitsluiten is praktijk, geen wet, en moet u dus in uw eigen voorwaarden nakijken: opzet, zware fout, rijden onder invloed en rijden zonder geldig rijbewijs. Speelt alcohol in uw dossier, dan kan uw verzekeraar ook aan uw kant terugkomen: lees wanneer hij tot 30.986 euro kan terugvorderen.
Veelgestelde vragen
Dekt mijn rechtsbijstand een ongeval waarbij ik te voet was?
Dat kan zeer goed. De wet knoopt rechtsbijstand niet aan een voertuig maar aan het doen gelden van uw rechten. Gaat het om een fiscaal aftrekbare polis, dan reikt de uitsluiting die de wet toestaat enkel tot geschillen waarin u optreedt als eigenaar, huurder, bestuurder of houder van een motorrijtuig, boot of luchtvaartuig — en dat bent u te voet niet.
Mijn verzekeraar stelt zijn eigen advocaat voor. Moet ik die aanvaarden?
Nee. Artikel 156 van de wet van 4 april 2014 verplicht elke rechtsbijstandsovereenkomst om uitdrukkelijk te bepalen dat u vrij kiest. Een voorstel van uw verzekeraar is een voorstel, geen verplichting, en u hoeft uw keuze niet te motiveren.
Zijn mijn kinderen meeverzekerd?
Bij een fiscaal aftrekbare polis beschouwt artikel 4 van de wet van 22 april 2019 alle bij u inwonende en gedomicilieerde personen als verzekerden, en blijft de waarborg gelden wanneer zij tijdelijk elders verblijven. Bij andere polissen bepaalt de definitie van "verzekerde" in uw algemene voorwaarden het antwoord.
Betaalt mijn rechtsbijstand ook mijn boete?
Nee. Artikel 155 van de wet van 4 april 2014 sluit uit dat een geldboete of een minnelijke schikking in strafzaken verzekerd wordt, en de uitzondering daarop geldt niet voor het wegverkeer. De kosten en erelonen van uw advocaat zijn iets anders dan de boete zelf.
Is er een wachttijd?
Bij een fiscaal aftrekbare polis mag er voor geschillen buiten de in artikel 6, § 2 opgesomde materies geen enkele wachttijd zijn, en een aanrijding als voetganger of fietser staat niet in die opsomming. Bij andere polissen bepalen uw voorwaarden het.
Zorgeloos naar de politierechtbank
Wie te voet of per fiets wordt aangereden, denkt zelden meteen aan zijn polissen. En toch zit daar de eerste hulp: niet om uw schade te vergoeden, maar om uw verdediging en uw vordering te betalen.
Wij lezen uw voorwaarden na en zeggen u welke waarborg u werkelijk heeft. Onze advocaten pleiten sinds 1974 voor de Belgische politierechtbanken.
Laad hier uw dagvaarding op — gratis, vrijblijvend, antwoord binnen 24 uur. Of bel ons op 03 776 94 98.
Heeft u een rechtsbijstandsverzekering? Dan kost onze tussenkomst u in veel gevallen niets. U kiest daarbij altijd zelf uw advocaat.
Anderen lazen ook: