ANPR-camera's: wat ze precies registreren
ANPR staat voor automatische nummerplaatherkenning, en de wet noemt zo'n toestel een intelligente camera. Artikel 25/2, § 1, 3°, van de wet op het politieambt van 5 augustus 1992 omschrijft die als "de camera die ook onderdelen en software bevat, die al dan niet gekoppeld aan registers of bestanden, de verzamelde beelden al dan niet autonoom kunnen verwerken".
Er bestaat ook een variant zonder eigen camera. Artikel 44/2, § 3, spreekt van intelligente systemen voor nummerplaatherkenning: software die geregistreerde beelden automatisch verwerkt om de nummerplaatgegevens eruit te halen. Een gewone bewakingscamera plus die software levert hetzelfde resultaat.
Wat er dan bewaard wordt, staat limitatief in artikel 44/11/3decies, § 1, voor zover die gegevens op de beelden verschijnen.
- De datum, het tijdstip en de precieze plaats van het langsrijden van de nummerplaat.
- De kenmerken van het voertuig dat aan die nummerplaat verbonden is.
- Een foto van de nummerplaat vooraan, en in voorkomend geval achteraan.
- Een foto van het voertuig.
- In voorkomend geval een foto van de bestuurder en van de passagiers.
- De logginggegevens van de verwerkingen.
Punt vijf verrast de meeste mensen. Een ANPR-camera registreert niet enkel uw plaat: waar het beeld het toelaat, komt ook uw gezicht en dat van uw passagiers in de databank.
Wat er níet in staat, is even belangrijk. De opsomming vermeldt geen snelheid. Een ANPR-camera stelt vast dát u passeerde, niet hoe snel. Voor snelheid is een meting nodig, en dat is een ander toestel met andere vereisten. Hoe die meting bij trajectcontrole werkt, leest u in ons artikel over trajectcontrole en de meting.
Hoe lang de gegevens bewaard blijven
Bewaartermijnen circuleren door elkaar, omdat er drie termijnen bestaan die elk iets anders regelen. Wij zetten ze naast elkaar, met het artikel erbij.
De bewaartermijn van de ANPR-databank is twaalf maanden. Artikel 44/11/3decies, § 2, bepaalt dat de gegevens "kunnen worden bewaard voor een duur van niet meer dan twaalf maanden, te rekenen vanaf de registratie ervan".
De bewaartermijn van gewone politiecamerabeelden is 365 dagen (artikel 25/6), tenzij een andere termijn geldt.
De toegangstermijn is dertig dagen. Dat is de termijn die het vaakst verkeerd wordt weergegeven als bewaartermijn. Artikel 25/7, § 1, laat de toegang toe "gedurende een periode van dertig dagen, te rekenen vanaf de registratie ervan, op voorwaarde dat het operationeel gemotiveerd is en dat het noodzakelijk is voor de uitoefening van een welbepaalde opdracht".
Daarna wordt de deur smaller. De toegang is dan enkel nog mogelijk voor doeleinden van gerechtelijke politie, en enkel "mits een schriftelijke en met redenen omklede beslissing van de procureur des Konings".
Artikel 44/11/3decies, § 3, kent dezelfde trap. Gerichte opsporingen voor bestuurlijke politie mogen één maand na de registratie. Voor gerechtelijke politie mag het de hele bewaarperiode, maar na de eerste maand beslist de procureur des Konings, en dan enkel voor feiten waarvoor een gevangenisstraf van een jaar of meer mogelijk is.
Dat is een grens met tanden. Een gewone verkeersovertreding komt daar niet in de buurt.
Elke bevraging laat een spoor na. Artikel 44/11/3novies laat alle verwerkingen opnemen in een logging die tien jaar bewaard blijft, en artikel 25/7, § 1, eist dat de concrete redenen van de bevragingen geregistreerd worden. Die logging is opvraagbaar, en dat maakt haar tot een verdedigingsinstrument.
Waarvoor de beelden mogen worden gebruikt
Doelbinding is de kern van dit dossier. Een ANPR-beeld mag niet voor alles dienen, en dat volgt uit twee wetten die elkaar aanvullen.
Artikel 62, zesde lid, van de Wegverkeerswet is daarin streng: de toestellen en de inlichtingen die zij verstrekken "mogen slechts worden gebruikt voor gerechtelijke doeleinden in verband met de bestraffing van de overtredingen van deze wet en haar uitvoeringsbesluiten, begaan op de openbare weg, alsook met het oog op de regeling van het wegverkeer".
De wet op het politieambt verwijst terug. Artikel 44/11/3septies noemt bij de opdrachten die een technische gegevensbank rechtvaardigen uitdrukkelijk "de inbreuken betreffende de politie over het wegverkeer, met toepassing van artikel 62 van de wet van 16 maart 1968". Beide wetten sluiten daarmee ander gebruik uit.
Ook wat vergeleken mag worden, is begrensd. Artikel 44/11/3decies, § 4, laat correlatie toe met politielijsten of met vooraf bepaalde beoordelingscriteria. Die criteria moeten goedgekeurd zijn door de functionaris voor gegevensbescherming, mogen niet gericht zijn op de identificatie van een individu, en mogen volgens de wettekst zelf niet gebaseerd zijn op raciale of etnische oorsprong, religie, politieke opvattingen, vakbondslidmaatschap, gezondheid, seksleven of seksuele geaardheid.
Ontving u een boete of een dagvaarding na een ANPR- of trajectcontrolevaststelling? Laad uw stuk op via onze uploadmodule. Wij gaan na wie vaststelde, met welk toestel, en of het dossier de wettelijke voorwaarden documenteert. Gratis en vrijblijvend. Upload uw dagvaarding · Boek een gratis speeddate
Wie bevoegd is om vast te stellen
Vaststellen is mensenwerk, ook wanneer een camera het beeld maakt. Artikel 62, eerste lid, van de Wegverkeerswet legt die taak bij "de overheidspersonen die door de Koning worden aangewezen om toezicht te houden op de naleving van deze wet", en zij stellen de overtredingen vast "door processen-verbaal die bewijskracht hebben zolang het tegendeel niet is bewezen".
Die bewijskracht is dus niet absoluut, en zij is gekoppeld aan een bevoegd persoon.
Daarna maakt de wet een onderscheid dat vaak beslissend is. Bemande toestellen leveren volgens het tweede lid bewijskracht op voor overtredingen van de Wegverkeerswet. Onbemande toestellen doen dat volgens het derde lid enkel "wanneer het gaat om overtredingen van deze wet en haar uitvoeringsbesluiten vermeld in een in Ministerraad overlegd koninklijk besluit".
Datzelfde lid voegt een vormvereiste toe: "Wanneer een overtreding werd vastgesteld door onbemande automatisch werkende toestellen, wordt er melding van gemaakt in het proces-verbaal." Ontbreekt die melding, dan mist het proces-verbaal iets wat de wet oplegt.
De plaatsing is evenmin vrij. Voor vaste uitrusting op de openbare weg zonder bevoegd persoon ter plaatse worden de plaatsing en de gebruiksomstandigheden volgens het zevende lid vastgelegd "tijdens overleg, georganiseerd door de bevoegde gerechtelijke, politionele en administratieve overheden, waaronder de wegbeheerders", en gebeurt de plaatsing "met instemming van de wegbeheerder".
Op datzelfde spoor vernietigde de Politierechtbank Vilvoorde een GAS-boete na trajectcontrole, omdat de gemeente geen bevoegde fysieke vaststeller kon aanwijzen. Wij bespraken dat vonnis in ons artikel over de zaak in Vilvoorde.
De privacyvereisten
Toestemming komt vóór installatie. Artikel 25/4, § 1, van de wet op het politieambt laat een politiedienst pas camera's plaatsen en gebruiken na voorafgaande principiële toestemming van de gemeenteraad wanneer het om een politiezone gaat, of van de minister van Binnenlandse Zaken voor de federale politie.
Die aanvraag is niet vormvrij. Volgens § 2 preciseert zij het type camera, de doeleinden, de gebruiksmodaliteiten en, voor vaste camera's, ook de plaats, op basis van een impact- en risicoanalyse.
En de toestemming is niet eeuwig. Dezelfde paragraaf bepaalt: "Bij wijziging van het type camera of van de gebruiksdoeleinden ervan, alsook wat de vaste camera's betreft, in geval van wijziging van de plaats, wordt een nieuwe toestemming aangevraagd."
Er is ook transparantie. Volgens § 4 gaat elke toestemmingsbeslissing naar de procureur des Konings, en wordt zij openbaar gemaakt wanneer zij bestuurlijke politie betreft. U kan die beslissing dus opvragen.
Zichtbaarheid is een eigen vereiste. Artikel 25/2, § 2, 1°, beschouwt het gebruik van vaste camera's als zichtbaar wanneer het is aangegeven met een door de Koning vastgesteld pictogram, na advies van de toezichthoudende autoriteit.
Ten slotte de mensen achter het scherm. Artikel 25/5, § 1, laat het gebruik van camera's gebeuren onder de verantwoordelijkheid van een politieambtenaar, "die waakt over de naleving van de proportionaliteits- en subsidiariteitsbeginselen". En § 2 voegt toe dat wanneer andere personen dan politiemensen in real time toegang hebben tot de beelden, dat bekijken "onder toezicht van de politiediensten" gebeurt, behoudens wettelijke uitzondering.
Daar zit de privatiseringsdiscussie. Een private operator die zelfstandig beelden bekijkt, past niet zomaar in die tekst.
Waar een betwisting kan aangrijpen
Het aanknopingspunt hangt af van de route van uw dossier. Kijk op uw brief: staat er een proces-verbaal en een parket, of een uitnodiging tot betaling van een gemeentelijke administratieve sanctie?
Bij een misdrijf loopt het via het parket en de politierechtbank, en geldt artikel 62 van de Wegverkeerswet volledig. Dan komen de vragen boven over de bevoegde vaststeller, de melding van het onbemande toestel in het proces-verbaal, en het koninklijk besluit dat de overtreding aanwijst.
Bij een GAS-inbreuk loopt het via de gemeente. Voor beperkte snelheidsovertredingen in het Vlaams Gewest legt artikel 29quater van de Wegverkeerswet vijf cumulatieve voorwaarden op: hoogstens 20 kilometer per uur te veel, op een plaats waar 30 of 50 kilometer per uur geldt, vastgesteld met toestellen als vermeld in artikel 62 "die volledig worden gefinancierd door de lokale overheid", door een meerderjarige natuurlijke persoon, en zonder dat gelijktijdig een andere overtreding werd vastgesteld.
Valt één voorwaarde weg, dan valt de administratieve boete weg. Wij werkten die voorwaarden uit in ons artikel over GAS-boetes na trajectcontrole.
Let op één gevolg. Volgens artikel 29quater, § 6, brengt de sanctionerend ambtenaar de vaststeller op de hoogte wanneer de voorwaarden niet vervuld zijn, "zodat de strafrechtelijke procedure kan worden gevolgd". Een gewonnen GAS-betwisting kan u dus naar het parket sturen.
Er is zelfs een derde route: voor lage-emissiezones bepaalt artikel 29, § 2, dat die overtredingen in het Vlaams en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest niet strafrechtelijk worden bestraft. Dezelfde technologie, een andere procedure.
Twee aanknopingspunten verdienen aparte aandacht.
- De goedkeuring van het toestel. Artikel 62, vierde lid, eist goedkeuring of homologatie, maar met een beperking: "voor zover zij metingen uitvoeren". Een camera die alleen een plaat leest, meet niet; een trajectcontrole die tijd over afstand berekent, wel. Wat uw dossier moet aantonen, hangt dus af van wat het toestel deed.
- De termijn van dertig dagen. Artikel 62, achtste lid, verplicht dat een afschrift van het proces-verbaal binnen dertig dagen na de datum van de feiten wordt verzonden. Kon uw identiteit of adres niet meteen worden vastgesteld, dan begint die termijn pas te lopen zodra dat kon.
Wat u zelf kan doen, is uw stukken opvragen: het proces-verbaal, het goedkeuringsattest, het bewijs van het overleg over de plaatsing en de toestemmingsbeslissing. Ontbreekt daar iets wat de wet oplegt, dan is dat geen detail. Welke camera's wat mogen vaststellen, bespreken wij ook in ons artikel over flitsen en de camera-erkenning.
Veelgestelde vragen
Hoe lang blijven ANPR-gegevens bewaard?
Maximaal twaalf maanden vanaf de registratie voor de ANPR-databank (artikel 44/11/3decies, § 2, wet op het politieambt). Voor gewone politiecamerabeelden geldt 365 dagen (artikel 25/6).
Waarom hoor ik soms dertig dagen?
Omdat dertig dagen de toegangstermijn is, geen bewaartermijn. Daarna is toegang enkel nog mogelijk voor gerechtelijke politie, met een schriftelijke en met redenen omklede beslissing van de procureur des Konings (artikel 25/7, § 1).
Mag een ANPR-camera mijn snelheid vaststellen?
Niet uit zichzelf: de gegevens die de wet opsomt, bevatten geen snelheid. Voor snelheid is een meting nodig, en die valt onder de goedkeuringsvereiste van artikel 62, vierde lid, van de Wegverkeerswet.
Wordt mijn gezicht gefotografeerd?
Dat kan. Artikel 44/11/3decies, § 1, 5°, vermeldt "in voorkomend geval, een foto van de bestuurder en van de passagiers".
Moet er een pictogram staan?
Voor vaste politiecamera's geldt gebruik als zichtbaar wanneer het is aangegeven met een door de Koning vastgesteld pictogram (artikel 25/2, § 2, 1°). Ontbreekt dat, dan is het een punt om na te trekken.
Mag een privaat bedrijf de beelden bekijken?
Hebben niet-politiemensen real-time toegang, dan gebeurt dat volgens artikel 25/5, § 2, onder toezicht van de politiediensten, behoudens wettelijke uitzondering. Op dat spoor vernietigde de Politierechtbank Vilvoorde een GAS-boete.
Hoe weet ik of mijn dossier strafrechtelijk of administratief is?
Kijk naar de afzender. Een proces-verbaal met een parketnummer wijst op de strafrechtelijke weg, een uitnodiging tot betaling van een gemeentelijke administratieve sanctie op de GAS-weg.
Zorgeloos naar de politierechtbank
Een cameravaststelling voelt sluitend aan, en daarom laat bijna niemand ze nakijken. Toch hangt haar geldigheid aan voorwaarden die in het dossier moeten blijken: een bevoegde vaststeller, een goedgekeurd toestel waar de wet dat eist, een overleg over de plaatsing, een toestemming die nog klopt, en een verzending binnen de termijn.
Onze advocaten pleiten sinds 1974 voor de Belgische politierechtbanken. Wij vragen de stukken op, leggen ze naast de wettekst en zeggen u eerlijk of er iets te halen valt. Wil u eerst een idee van de inzet, gebruik dan onze boetecalculator.
Laad hier uw dagvaarding op — gratis, vrijblijvend, antwoord binnen 24 uur. Of bel ons op 03 776 94 98.
Heeft u een rechtsbijstandsverzekering? Dan kost onze tussenkomst u in veel gevallen niets. U kiest daarbij altijd zelf uw advocaat.
Anderen lazen ook: